Publiczne Przedszkole w Wietrzychowicach

Jak pomóc dziecku radzić sobie z różnymi stanami emocjonalnymi – wskazówki dla rodziców i nauczycieli

 

Emocje odgrywają zasadniczą rolę w życiu każdego człowieka – zarówno dziecka, jak i dorosłego. Towarzyszą w różnych sytuacjach, kształtują relacje ze światem zewnętrznym, wpływają na postrzeganie własnej osoby. Pierwsze lata w życiu dziecka, kiedy zdobywa doświadczenia w wyrażaniu i odbieraniu emocji, są bardzo znaczące dla jego dalszego funkcjonowania.

 

Emocje dziecka przedszkolnego

 

Wiek przedszkolny to okres, który cechuje się dużą intensywnością wzbogacania i różnicowania życia emocjonalnego. Uczucia takie, jak: gniew, strach, radość, wstyd, smutek przejawiają się w sposób coraz bardziej wyrazisty. Dziecko nie potrafi udawać i tłumić swoich emocji, co przejawia się w spontanicznym zachowaniu, ruchach, wypowiedziach. Mniej więcej do 6. roku życia emocje dziecka cechuje afektywność i impulsywność. Wyraża swój gniew, niezadowolenie, krzycząc, tupiąc, bijąc innych, uderzając w różne przedmioty, niekiedy nimi rzuca, przejawia różne formy agresji słownej w postaci wyzwisk, wulgaryzmów i autoagresji, np. szarpanie włosów, gryzienie dostępnych części ciała. Jeśli jest zadowolone, to radość wyraża głośnym śmiechem. Reaguje niewspółmiernie do siły bodźców; obraża się i płacze z byle powodu. Tak jak szybko powstają, tak szybko emocje gasną. W jednej chwili niemalże dziecko potrafi płakać i cieszyć się. Ta zmienność i krótkotrwałość dziecięcych uczuć nazywana jest labilnością emocjonalną. Łatwość ulegania impulsom, duża ekspresja stanów emocjonalnych sprawiają, że dziecko w tym wieku jest emocjonalnie niedojrzałe i niezrównoważone.

 

Wpływ środowiska na rozwój emocjonalny dziecka

 

W ogólnym rozwoju człowieka dziedzina emocjonalna wydaje się najbardziej subtelną, wymagającą największej uwagi ze strony rodziców i nauczycieli. Jest to sfera nie mniej ważna niż rozwój umysłowy. Wielu psychologów podkreśla wpływ rozwoju emocjonalnego na odnoszenie sukcesów przez jednostkę. Radzenie sobie z własnymi stanami uczuciowymi, podnoszenie się po doznanych porażkach, samokontrola, zapał, wytrwałość w dążeniu do celu, zdolność motywacji, dostrzeganie emocji innych, uwzględnianie tych spostrzeżeń w kształtowaniu relacji z innymi sprawiają, że osoby wykazujące się wysokim poziomem inteligencji emocjonalnej osiągają sukcesy znacznie częściej niż osoby o wysokim IQ. Rozwój emocjonalny jest jednocześnie sferą, którą najtrudniej kształtować przez planowe, programowe, racjonalne działania. Uspołecznianie dziecka, tzn. przystosowywanie jego form zachowania, reagowania do wymagań środowiska społecznego stanowi naturalny sposób przeprowadzania zmian w tej sferze rozwoju. Rozwój emocjonalny dziecka dokonuje się więc w głównej mierze na drodze spontanicznych, okazjonalnych wpływów towarzyszących sytuacjom codziennego życia społecznego. Przebywanie dziecka w przedszkolu, w grupie rówieśniczej umożliwia nawiązywanie kontaktów interpersonalnych, stwarza konieczność podporządkowywania się obowiązującym normom i regułom postępowania. Sprzyja to wyzbywaniu się egocentryzmu i panowaniu nad własnymi emocjami. Korzystny wpływ na proces emocjonalny wywiera model zachowania się nauczyciela. Jego życzliwa postawa wobec dzieci, opanowanie, cierpliwość, wyrozumiałość, nieuleganie emocjom wywołanym przez zachowania dzieci stanowią niezbędny czynnik prawidłowego oddziaływania na kształtowanie się emocji wychowanków. Konieczne jest przy tym wykazywanie się znajomością właściwości emocji dziecka przedszkolnego, aby rozumieć, że określone zachowania dzieci są spowodowane niedojrzałością emocjonalną, charakterystyczną dla wieku.

 

Jak dorośli mogą pomóc dziecku radzić sobie z różnymi stanami emocjonalnymi

 

Rodzice, nauczyciele w przedszkolu powinni nie tylko sprawować kontrolę nad zachowaniami dzieci, ale także wskazywać ewentualne konsekwencje złych zachowań, będących następstwem emocji. Nie powinni tłumić emocji, ale pomagać w zachowaniu ich równowagi, rozumiejąc, że każda emocja ma swoje znaczenie. Jednocześnie powinni pamiętać, że zbytnie tłumienie emocji mogłoby wywoływać apatię, zaś pozwolenie na swobodne uzewnętrznianie może doprowadzić do zachowań patologicznych. Długotrwałe tkwienie w stanie strachu, lęku może spowodować bierność, odrętwienie dziecka, małą komunikatywność z otoczeniem, unikanie kontaktów, płaczliwość. Nieredukowane zachowania agresywne, będące następstwem złości, gniewu mogą utrwalić się i stanowić jedyny sposób na odreagowanie wściekłości, która bardzo często ma dotkliwe następstwa. Dziecko, nie mając wzorców, pozbawione kontroli i wsparcia ma duże trudności z radzeniem sobie z własnymi stanami emocjonalnymi.

 

Aby pomóc dziecku w radzeniu sobie z własnymi emocjami, należy:

  • uważnie i spokojnie go wysłuchać,
  • zaakceptować problem i emocje, jakie wywołał,
  • nazwać problem, określić wywołane przez niego uczucia,
  • próbować ustalić z dzieckiem sposoby rozwiązania odczuwanej trudności,
  • pomóc dziecku w osiągnięciu rozwiązania problemu.

 

Niezwykle ważna w okazywaniu dziecku pomocy w sytuacji, gdy nie radzi sobie ze swoimi stanami emocjonalnymi, jest autentyczność wsparcia. Nie można dziecka pocieszać, gdy jest smutne, boi się i mówić, że nie ma się czym przejmować, bo to, co wywołało ten stan, to głupstwo. Nie można zostawiać dziecka samemu sobie z problemem, utrzymując, że znowu coś wymyśla. Nie można negować stanu gniewu, wściekłości, twierdząc, że to niewłaściwe, złe zachowanie. Stany emocjonalne o zabarwieniu negatywnym nie są złe. Takimi są niekontrolowane zachowania powstałe w następstwie emocji. Miara problemu dziecka jest na miarę jego wieku, doświadczeń, umiejętności radzenia sobie z trudnościami. Bagatelizowanie, odnoszenie się z ignorancją do stanów emocjonalnych, w jakich znajduje się dziecko, jest niedopuszczalne. Rozmawianie z dziećmi o uczuciach pozwoli nam zrozumieć ich świat, pomoże wspomóc prawidłowy rozwój emocjonalny dzieci oraz da możliwość wszechstronnego rozwoju ich osobowości. Wręcz konieczne jest uczenie dzieci okazywania uczuć. Uświadamianie im własnych uczuć będzie stanowić wprawkę do odczytywania uczuć innych osób. Otwarte nastawienie do dziecka, jego odczuć jest konieczne, aby uczyło się ono równoważenia emocji.

 

Podstawowe zasady uczenia dzieci okazywania uczuć:

  •  stwarzanie atmosfery, w której dziecko będzie miało przekonanie, że ujawnienie uczuć nie jest czymś złym,
  • wykorzystywanie różnorodnej symboliki, wzorców w zachęcaniu do okazywania i odczytywania stanów emocjonalnych własnych i innych osób,
  • ukazywanie, że emocje nie są czymś złym, ale mogą takie być zachowania, będące następstwem emocji,
  • uczenie, jak unikać pewnego rodzaju zachowań,
  • zachęcanie i popieranie u dzieci pozytywnych prób radzenia sobie z negatywnymi emocjami.